Türkiye Siyasi Tarihinde Unutulmaz Bir Afiş: “Yeter, Söz Milletindir”

Türkiye siyasi tarihine az çok merakı olan herkes Demokrat Parti ile özdeşleşen “Yeter, Söz Milletindir” sloganını bilir. Bu sloganın yer aldığı, içinde dev bir el olan afişi de hatırlar.

Bu etkileyici afiş, ilk kez Türkiye’nin çok partili hayatına geçiş yaptığı 1946 seçimlerinde kullanıldı. Celal Bayar ve Adnan Menderes’in tahminlerinin ötesinde, kitleler üzerinde büyük etki yarattığı biliniyor. Bu tasarım, DP’ye iktidarı getiren 1950 seçimlerinde de önemli rol oynadı.

Hafızalardan silinmeyen bu afişteki dev elin benzerine, İngiliz grafik tasarımcısı ve tarihçi David King’in Rusya Üzerindeki Kızıl Yıldız adlı kitabında rastladık. Kitap, 1917’den Stalin’in ölümüne kadar Sovyetler Birliği’nin görsel tasarım örneklerini içeriyor. Kitapta yer alan benzer afiş ise şu şekilde:

Üzerinde şöyle yazıyor: “İşçiler ve kadın işçiler — Herkes yeniden Sovyet seçimine” Görüldüğü gibi dev el içeren bu kompozisyon, işçilere açık ve net bir şekilde Sovyet seçimlerine katılmaları çağrısını yapıyor. Gustav Klutsis’in 1931 tarihli ünlü fotomontaj afişi, Sovyetlerde konstrüktivist fotomontaj tarzının belirgin örneklerinden biridir. Bu tarz, hızlı ve çarpıcı iletişim için az metin kullanarak siyasi mesajları tek bakışta anlaşılır bir şekilde iletmeyi amaçlar.

DP’nin dev eli ve Sovyetler’in dev eli arasındaki tek fark, baş parmağın duruşudur. Ancak tasarımın ana öğesi olan el ve kısa vurucu mesaj, benzerlik göstermektedir.

Acaba DP’nin afişini hazırlayan kişi, Sovyetlerin afişlerinden esinlenmiş olabilir mi? Bu sorunun yanıtını, “Yeter, Söz Milletindir” afişinin hikayesinde aradık. Hikayeyi anlatan ise afişin grafikçisi Mimar Selçuk Milar…

1946 seçimlerine hazırlıksız yakalanan Demokrat Parti, ana seçim afişi için Mimar Selçuk Milar’a başvurur. Milar, komisyondakilerin konuya yeterince hakim olmadığını görerek, afişte temsil edilen halk kesimlerinin birliğini vurgulayan güçlü bir mesaj ile uygun bir tasarım hazırlar. Adnan Menderes ve Celal Bayar’ın daveti üzerine, DP tarihinde iz bırakan o unutulmaz afiş, Milar’ın yetenekli ellerinden çıkar.

Milar’ın, Sovyetler’in konstrüktivist fotomontaj sanatçısı Gustav Klutsis’ten veya sonrasındaki Sosyalist Gerçekçilik akımından etkilenip etkilenmediği kesin değil, ancak kitlelere yönelik siyasi iletişim dilinin görsel sanatlara yansıtılmasındaki benzerlikler dikkat çekicidir. Uzmanlar, DP’nin afişi ile Sovyet afişleri arasındaki benzerlik konusunda ne düşünecekler, merak konusu…

* Red Star Over Russia: A Visual History of the Soviet Union from 1917 to the Death of Stalin.

Osman Erbil